Skákminnisblað til að prenta út
Allt sem vert er að kunna ósjálfrátt, á einum stað: minnisblað til að læra af og fletta upp í. Prentaðu það út eða hafðu flipann opinn – en ekki lesa það í miðri stigaskák.
Minnisblað gerir þig ekki betri í skák. Það sem það gerir er að ryðja nokkrum hlutum úr vegi – reikningnum, skákrituninni, mynstrunum sem endurtaka sig – svo að hugsunin við borðið fari í stöðuna en ekki í að muna hvers virði hrókur er.
Hver einasta stöðumynd hér fyrir neðan var prófuð með Stockfish fyrir birtingu. Það er lægri þröskuldur en það hljómar, og flest minnisblöð til útprentunar á netinu komast ekki yfir hann.
Gildi taflmannanna
| Taflmaður | Gildi (u.þ.b.) |
|---|---|
| Peð | 1 |
| Riddari | 3 |
| Biskup | 3 |
| Hrókur | 5 |
| Drottning | 9 |
Kóngurinn hefur enga tölu. Að missa hann þýðir að skákin er töpuð, svo það er ekki hægt að skipta upp á honum – en sem bardagamaður í endatafli er hann um fjögurra stiga virði, og þess vegna er yfirleitt rétt að koma honum inn á miðborðið þegar drottningarnar eru farnar af borðinu.
Líttu á þetta sem bókhald, ekki sannleika. Þrjú atriði sem vert er að hafa með sér:
- Biskupaparið er meira virði en summa hlutanna, um það bil hálfu peði meira, því saman ná biskuparnir yfir alla reiti borðsins.
- Riddarar kjósa lokaðar stöður, biskupar opnar. Hvort riddari og biskup eru í raun jafngildir fer alfarið eftir því hversu mörg peð eru föst.
- Hrókur verður verðmætari eftir því sem borðið tæmist. Hann þarf opnar línur, og opnar línur eru einmitt það sem endatafl býður upp á.
Skákvélar gefa mat sitt upp í þessari sömu einingu. Leiðbeiningar okkar um matsstikuna útskýra hvers vegna +1.4 þýðir ekki að einhver sé peði yfir.
Skákritun: að lesa og skrifa leikina
Línurnar eru merktar a til h frá vinstri, séð frá hvítum. Reitaraðirnar eru númeraðar 1 til 8, talið frá hlið hvíts. Hver reitur á sér eitt nafn og báðir keppendur nota það sama.
| Tákn | Merking |
|---|---|
| K Q R B N | Kóngur, drottning, hrókur, biskup, riddari – með ensku bókstöfunum sem Chess.com, Lichess og appið sýna. Í íslenskri skákritun – í bókum og þegar leikir eru skrifaðir niður – eru stafirnir K, D, H, B, R. Gættu þín: R er hrókur á ensku en riddari á íslensku. Peðsleikur hefur engan bókstaf, aðeins reitinn. |
| x | Drepur. Bxe5 þýðir að biskup drepur á e5; exd5 að e-peðið drepur á d5. |
| + # | + er skák, # er mát. |
| O-O O-O-O | Stutt hrókun (kóngsvængur), löng hrókun (drottningarvængur). Teldu stafina, ekki hliðina. |
| =Q | Peð vakið upp. e8=Q þýðir að peð kemst upp í borð á e8 og verður að drottningu. |
| e.p. | Drepur í framhjáhlaupi (en passant). |
| ! ? | Álit skýranda á leiknum, ekki hluti af leiknum sjálfum. |
| 1-0 0-1 1/2-1/2 | Hvítur vann, svartur vann, jafntefli. |
Þegar tveir sams konar menn geta báðir komist á sama reit er línunni bætt inn á milli: Nbd2 er riddarinn sem kemur af b-línunni, ekki hinn. Ef þeir standa á sömu línu er reitaröðin notuð í staðinn.
Byrjunin, án þess að læra eitt einasta afbrigði utan að
- Náðu hluta af miðborðinu með peði og komdu svo út mönnum sem styðja það.
- Komdu léttu mönnunum út á undan drottningunni. Auðveldast er að hrekja drottninguna á undan sér, og hver leikur sem fer í að bjarga henni er leikur sem andstæðingurinn notar til að koma sínum mönnum út.
- Hrókaðu á fyrstu tíu leikjunum nema þú hafir áþreifanlega ástæðu til annars.
- Ekki leika sama manninum tvisvar í byrjuninni nema ástæðan sé leiksins virði.
- Tengdu hrókana. Þegar ekkert stendur lengur á milli þeirra á fyrstu reitaröðinni er byrjuninni lokið.
Sterkir skákmenn brjóta hverja einustu þessara reglna iðulega, og alltaf af áþreifanlegri ástæðu sem þeir geta nefnt. Það er hin raunverulega regla: grunnreglurnar tryggja þér teflanlega stöðu, og ástæða veitir þér rétt til að hunsa eina þeirra.
Fjögur mátstef sem vert er að þekkja í sjón
Ekki til að læra utan að sem stöður, heldur til að þekkja sem mynstur – svo þú takir eftir því þegar það er að myndast, á meðan enn er tími til að byggja það upp eða stöðva það. Í hverri stöðumynd á hvítur leik og mátið er einum leik í burtu.









Kóngurinn er innilokaður af peðunum sem áttu að verja hann. Eitt algengasta mátstefið í skákum hjá taflfélögunum – og eitt það auðveldasta að lenda sjálfur í.






Allir flóttareitirnir eru uppteknir af eigin mönnum kóngsins. Aðeins riddari getur mátað svona, því aðeins riddari stekkur yfir vegginn.




Annar hrókurinn lokar reitaröðinni, hinn skákar. Láttu þá skiptast á og hvaða kóngur sem stendur einn eftir er rekinn út á borðbrúnina úr hvaða upphafsstöðu sem er.
































Í upphafi skákar valdar aðeins kóngurinn f7. Svarti riddarinn fór á f6, en þaðan valdar hann ekki f7. Svaraðu með ...g6 eða ...Qe7, ekki ...Nf6.
Endataflið sem vert er að kunna á undan öllum öðrum
Kóngur og peð gegn kóngi. Það lítur ekki út fyrir að vera neitt, en það er grunnurinn sem öll önnur peðsendatöfl byggja á, og það skilur nógu oft á milli hálfs vinnings og heils til að vera fyrsta endataflið sem allir ættu að læra almennilega.



- Hvítur á leik: jafntefli. Hvítur verður að víkja til hliðar, svartur stígur fyrir framan peðið og staðan endurtekur sig endalaust. Stockfish metur hana 0.00.
- Svartur á leik: hvítur vinnur. Svartur verður að víkja, hvíti kóngurinn kemst fram fyrir eigið peð og peðið verður að drottningu. Stockfish metur stöðuna unna fyrir hvítan.
Reglan að baki er andspænið: þegar kóngarnir standa andspænis hvor öðrum með einn reit á milli sín er það sá sem á leik sem þarf að víkja. Í þessu endatafli er það öll skákin. Allt annað – hversu mörg peð, hvorum megin, hversu langt þau eru komin – er smáatriði ofan á það.
Tvær reglur í viðbót sem borga sig strax:
- Ferningur peðsins. Til að vita hvort stakur kóngur nær frípeði án þess að telja leiki skaltu teikna ferninginn þar sem ein hliðin liggur frá peðinu að uppkomureit þess. Ef kóngurinn er innan hans – eða getur stigið inn í hann í sínum leik – nær hann peðinu. Ef ekki, þá ekki. Ein undantekning svo þú teiknir hann rétt: peð sem stendur enn á upphafsreit sínum getur farið tvo reiti fram, svo mældu ferninginn frá þriðju reitaröð en ekki annarri.
- Hrókar eiga heima fyrir aftan frípeð. Bæði þín eigin og andstæðingsins. Fyrir aftan þitt eigið fær hrókurinn meira svigrúm eftir því sem peðið fer fram; fyrir framan peð andstæðingsins missir hann svigrúm eftir því sem peðið fer fram.
Gátlisti gegn afleikjum
Fjórar spurningar, tíu sekúndur – áður en leikurinn er leikinn, ekki eftir á. Þetta er eina atriðið á síðunni sem mun breyta úrslitunum þínum strax í þessum mánuði.
- Hverju hótar síðasti leikur andstæðingsins sem ekki var hótað áður?
- Hvað af mínu er nú óvaldað – og hvað af hans?
- Skákir, drápsleikir og hótanir andstæðingsins – á undan mínum.
- Ef ég leik þessum leik, hvert er besta svar andstæðingsins við honum?
Röðin skiptir máli. Flestir fara yfir listann fyrir eigin hugmyndir en aldrei fyrir hugmyndir andstæðingsins – og einmitt þess vegna er leikurinn sem vinnur þá sá sem þeir litu aldrei á.
Algengar spurningar
Má ég nota minnisblað á meðan á skák stendur?
Á skákmóti við borðið samkvæmt reglum FIDE, nei – þú mátt ekki skoða neins konar minnispunkta á meðan þú teflir. Á netinu fer það eftir vefnum og fyrirkomulaginu: byrjanabækur og gagnagrunnar eru leyfð í sumum bréfskákum og daglegum skákum en bönnuð þegar teflt er í rauntíma. Aðstoð skákvélar í stigaskák sem er í gangi er bönnuð á Chess.com og Lichess, en það er þó ekki almenn regla í skák – í bréfskák á vegum ICCF eru skákvélar beinlínis leyfðar. Kynntu þér reglur mótsins sem þú tekur í raun þátt í. Á milli skáka er þetta allt leyfilegt.
Hvað ætti byrjandi að læra fyrst?
Gátlistann gegn afleikjum, og ekkert annað. Gildi taflmanna og mátstef síast inn við að tefla. Tíu sekúndna leit að óvölduðum mönnum fyrir hvern leik kemur í veg fyrir fleiri töp undir 1500 stigum en nokkurt magn af byrjanakenningu.
Er gildi taflmannanna nákvæmt?
Nei, og það á ekki að vera það. Þetta er bókhaldsvenja sem er nokkurn veginn rétt í miðtaflinu en skekkist alls staðar annars staðar. Riddari á sterkum reit á miðborðinu hefur betur gegn hrók sem hefur ekkert að gera, og biskupaparið er áberandi meira virði en tölurnar gefa til kynna.
Hvert er fljótlegasta mögulega mátið?
Tveir leikir, og aðeins ef sá sem er mátaður hjálpar til: 1.f3 e5 2.g4 Qh4#. Heimaskítsmát í fjórða leik er hraða mátið sem þú munt í raun mæta, og það er ástæðan fyrir því að vert er að hafa auga með f7 og f2 frá fyrsta leik.