Yazdırılabilir satranç kopya kağıdı
Otomatikleşmesi gereken her şey tek bir yerde: çalışırken başvuracağın satranç kopya kağıdı. Yazdır ya da sekmeyi açık tut – ama puanlı bir oyun sırasında okuma.
Bir kopya kağıdı seni daha iyi bir satranç oyuncusu yapmaz. Yaptığı şey, birkaç şeyi aradan çıkarmaktır – materyal hesabı, notasyon, tekrar eden şekiller – ki tahta başında kafanı bir kalenin kaç puan ettiğini hatırlamaya değil, pozisyona yorasın.
Aşağıdaki her diyagram, yayımlanmadan önce Stockfish’le kontrol edildi. Bu, kulağa geldiğinden daha düşük bir çıta; yine de internetteki yazdırılabilir kopya kağıtlarının çoğu onu geçemiyor.
Satranç taşlarının değeri
| Taş | Yaklaşık değeri |
|---|---|
| Piyon | 1 |
| At | 3 |
| Fil | 3 |
| Kale | 5 |
| Vezir | 9 |
Şahın bir sayısı yoktur. Onu kaybetmek oyunu bitirir, bu yüzden değiş tokuş edilemez – ama oyunsonunda savaşan bir taş olarak yaklaşık dört eder; vezirler tahtadan çıktıktan sonra onu merkeze yürütmenin genellikle doğru olmasının nedeni de bu.
Bunları mutlak doğru değil, bir hesap kolaylığı olarak gör. Akılda tutmaya değer üç ayrıntı:
- Fil çifti parçalarının toplamından daha değerlidir – yaklaşık yarım piyon kadar – çünkü iki fil birlikte tahtadaki her kareyi kapsar.
- Atlar kapalı pozisyonları, filler açık pozisyonları sever. Bir atla bir filin gerçekten eşit olup olmadığı tamamen kaç piyonun kilitlendiğine bağlıdır.
- Tahta boşaldıkça kalenin değeri artar. İhtiyacı olan şey açık dikeylerdir; oyunsonunda da bol bol açık dikey vardır.
Bir motor da değerlendirmesini aynı ölçüyle verir. +1.4’ün neden kimsenin bir piyon önde olduğu anlamına gelmediğini değerlendirme çubuğu rehberimiz anlatıyor.
Hamleleri okumak ve yazmak: satranç notasyonu
Dikeyler (sütunlar), Beyazın solundan başlayarak a’dan h’ye harflerle gösterilir. Yataylar (sıralar), Beyazın tarafından başlayarak 1’den 8’e numaralanır. Her karenin tek bir adı vardır ve iki oyuncu da aynı adı kullanır.
| Sembol | Anlamı |
|---|---|
| K Q R B N | Şah, vezir, kale, fil, at: Chess.com, Lichess ve uygulamada gördüğün İngilizce harfler (King, Queen, Rook, Bishop, Knight). Türkçe kitaplarda ve notasyon kağıtlarında ise geleneksel harfler kullanılır: Ş, V, K, F, A – yani İngilizcede K şah, Türkçede K kaledir. Piyon hamlesinde harf yoktur, yalnızca kare yazılır. |
| x | Alma. Bxe5, filin e5’teki taşı alması demektir; exd5 ise e piyonunun d5’te alması. |
| + # | Şah çekme ve şah mat. |
| O-O O-O-O | Kısa rok (şah kanadına), uzun rok (vezir kanadına). Kanadı değil, harfleri say. |
| =Q | Terfi. e8=Q, sekizinci yataya ulaşan piyonun vezire dönüşmesidir (Türkçe notasyonda e8=V). |
| e.p. | Geçerken alma (en passant). |
| ! ? | Yorumcunun hamle hakkındaki görüşü; hamlenin bir parçası değil. |
| 1-0 0-1 1/2-1/2 | Beyaz kazandı, Siyah kazandı, berabere. |
Aynı türden iki taş da aynı kareye gidebiliyorsa, araya dikeyin harfi yazılır: Nbd2, öteki değil, b dikeyinden gelen attır. İki taş aynı dikeydeyse bunun yerine yatayın numarası kullanılır.
Tek bir varyant ezberlemeden açılış
- Bir piyonla merkezden payını al, sonra onu destekleyen taşları geliştir.
- Hafif taşları vezirden önce çıkar. Vezir, en kolay taciz edilen taştır; onu kurtarmak için harcadığın her tempo, rakibinin gelişime harcadığı bir tempodur.
- Somut bir nedenin yoksa ilk on hamle içinde rok at.
- Açılışta, harcanan tempoya değecek bir neden olmadan aynı taşı iki kez oynama.
- Kaleleri birbirine bağla. İlk yatayında ikisinin arası boşaldığında açılış bitmiştir.
Güçlü oyuncular bunların her birini düzenli olarak çiğner – ama her zaman adını koyabilecekleri somut bir nedenle. Asıl kural şu: bu ilkeler sana oynanabilir bir pozisyon kazandırır, bir neden de bunlardan birini görmezden gelme hakkını.
Şeklinden tanıman gereken dört mat kalıbı
Bunları pozisyon olarak ezberlemek için değil, şekil olarak tanımak için öğren – ki kalıp oluşurken, onu kurmaya ya da engellemeye hâlâ vakit varken fark edesin. Her diyagramda Beyaz oynar ve mat bir hamle uzakta.









Şah, kendisini koruyan piyonların arkasında hapsolmuştur. Kulüp satrancındaki en yaygın mat kalıplarından biri ve kendi oyunlarında içine düşmesi en kolay olanlardan biri.






Bütün kaçış karelerini şahın kendi taşları tutar. Bu matı yalnızca at yapabilir, çünkü duvarın üzerinden yalnızca at atlayabilir.




Bir kale yatayı keser, öteki şah çeker. Sırayla oynatırsan yalnız kalmış her şah, hangi pozisyondan başlarsa başlasın kenara sürülür.
































Oyunun başında f7’yi yalnızca şah korur. Siyahın atı f6’ya çıktı, ama oradan f7’yi korumuyor. Bu saldırıyı ...Nf6 ile değil, ...g6 ya da ...Qe7 ile karşıla.
Her şeyden önce bilmen gereken oyunsonu
Şah ve piyona karşı şah. Önemsiz görünür; oysa diğer bütün piyon oyunsonlarının üzerine kurulduğu temeldir ve yarım puanla tam puan arasındaki farkı o kadar sık belirler ki, herkesin düzgünce öğrenmesi gereken ilk oyunsonu odur.



- Beyaz oynarsa: berabere. Beyaz kenara çekilmek zorundadır, Siyah piyonun önüne geçer ve pozisyon sonsuza dek kendini tekrar eder. Stockfish bu pozisyona 0.00 değerini verir.
- Siyah oynarsa: Beyaz kazanır. Siyah yol vermek zorundadır, Beyazın şahı kendi piyonunun önüne geçer ve piyon vezire çıkar. Stockfish bunu Beyaz için kazanılmış olarak değerlendirir.
Altta yatan kuralın adı opozisyon: iki şah aralarında tek kare kalacak şekilde karşı karşıya geldiğinde, hamle sırası kimdeyse yol vermek zorunda olan da odur. Bu oyunsonunda bütün oyun budur. Geri kalan her şey – kaç piyon olduğu, hangi kanatta olduğu, ne kadar ilerlediği – bunun üzerine eklenen ayrıntıdır.
Hemen karşılığını veren iki kural daha:
- Kare kuralı. Yalnız bir şahın kaçan bir piyonu yakalayıp yakalayamayacağını hamle saymadan anlamak için, bir kenarı piyonla terfi karesi arasında uzanan kareyi çiz. Şah bu karenin içindeyse – ya da sırası geldiğinde içine girebiliyorsa – piyonu yakalar. Değilse yakalayamaz. Kareyi doğru çizmek için bir istisna: başlangıç karesindeki bir piyon iki kare ilerleyebilir, bu yüzden kareyi ikinci yataydan değil, üçüncü yataydan ölç.
- Kalelerin yeri geçer piyonların arkasıdır. Hem seninkilerin hem rakibinkilerin. Kendi piyonunun arkasındaki kale, piyon ilerledikçe etki alanı kazanır; rakibin piyonunun önündeki kale ise piyon ilerledikçe etki alanı kaybeder.
Büyük hata kontrolü
Dört soru, on saniye – hamle oynandıktan sonra değil, oynanmadan önce. Bu sayfada sonuçlarını daha bu ay değiştirecek tek madde bu.
- Rakibin son hamlesi, daha önce saldırmadığı neye saldırıyor?
- Benim hangi taşım artık korumasız, onun hangi taşı?
- Önce onun şah çekmeleri, taş almaları ve tehditleri, sonra benimkiler.
- Bu hamleyi oynarsam rakibimin buna en iyi cevabı ne olur?
Sıra önemlidir. Çoğu oyuncu bu listeyi kendi fikirleri için uygular, rakibininkiler için asla; onları yenen hamlenin hiç bakmadıkları hamle olmasının nedeni de tam olarak bu.
Sık sorulan sorular
Oyun sırasında kopya kağıdı kullanabilir miyim?
FIDE kurallarıyla oynanan, tahta başındaki bir turnuvada hayır – oyun sırasında hiçbir şekilde notlara bakamazsın. Çevrimiçi satrançta ise siteye ve formata bağlıdır: açılış kitapları ve veritabanları bazı yazışmalı ve günlük formatlarda serbesttir, canlı oyunda yasaktır. Canlı, puanlı bir oyun sırasında motor yardımı Chess.com ve Lichess kurallarına aykırıdır; ama bu satrancın evrensel bir kuralı değildir – ICCF yazışmalı satrancında motorlara açıkça izin verilir. Gerçekten katıldığın etkinliğin kurallarına bak. Oyunların arasında ise hepsi serbest.
Yeni başlayan biri önce neyi ezberlemeli?
Büyük hata kontrolünü, başka hiçbir şeyi değil. Taş değerleri ve mat kalıpları oynadıkça kendiliğinden öğrenilir. 1500 puanın altında, her hamleden önce askıdaki taşlara on saniyelik bir göz atmak, ne kadar açılış teorisi bilirsen bil, ondan daha çok kayıp oyunu önler.
Taş değerleri kesin mi?
Hayır, öyle olmaları da beklenmez. Oyunortasında aşağı yukarı doğru olan, başka her yerde sapan bir hesap kolaylığıdır. Güçlü bir merkez karesindeki at, yapacak işi olmayan bir kaleden daha iyi oynar; fil çifti de sayıların söylediğinden belirgin biçimde daha değerlidir.
Mümkün olan en hızlı mat hangisi?
İki hamle – ve ancak mat olan oyuncu iş birliği yaparsa: 1.f3 e5 2.g4 Qh4#. Gerçekte karşılaşacağın hızlı mat, dördüncü hamledeki çoban matıdır; f7 ve f2’yi ilk hamleden itibaren gözetmeye değmesinin nedeni de odur.