Przejdź do treści
Chess AI Solver

Ściąga szachowa do wydruku

Wszystko, co warto mieć w małym palcu, w jednym miejscu: ściąga szachowa do nauki i powtórek. Wydrukuj ją albo zostaw otwartą kartę – tylko nie zaglądaj do niej w trakcie partii rankingowej.

Pixel Works Software

Ściąga nie sprawi, że zaczniesz lepiej grać w szachy. Zdejmuje Ci za to z głowy kilka rzeczy – rachunki, notację, powtarzające się schematy – żeby przy szachownicy myśleć o pozycji, a nie przypominać sobie, ile jest warta wieża.

Każdy diagram poniżej przed publikacją sprawdziliśmy w Stockfishu. Ta poprzeczka wisi niżej, niż się wydaje, a większość ściąg do wydruku w internecie i tak jej nie przeskakuje.

Wartość figur szachowych

BierkaPrzybliżona wartość
Pionek1
Skoczek3
Goniec3
Wieża5
Hetman9

Król nie ma wartości liczbowej. Jego utrata kończy partię, więc nie da się go wymienić – ale jako figura bojowa w końcówce jest wart mniej więcej cztery pionki. Dlatego po wymianie hetmanów zwykle warto poprowadzić go do centrum.

Traktuj te liczby jak księgowość, a nie prawdę objawioną. Trzy szczegóły, które warto zapamiętać:

  • Para gońców jest warta więcej niż suma części – mniej więcej o pół pionka – bo razem gońce kontrolują każde pole szachownicy.
  • Skoczki wolą pozycje zamknięte, gońce – otwarte. To, czy skoczek jest naprawdę wart tyle samo co goniec, zależy wyłącznie od tego, ile pionków jest zablokowanych.
  • Wieża zyskuje na wartości, gdy szachownica pustoszeje. Potrzebuje otwartych linii, a tych w końcówce nie brakuje.

W tej samej konwencji swoją ocenę podaje silnik. Dlaczego +1.4 nie oznacza, że ktoś ma pionka więcej, wyjaśnia nasz poradnik o czytaniu paska oceny.

Jak czytać i zapisywać ruchy: notacja szachowa

Kolumny oznacza się literami od a do h, od lewej strony białych. Rzędy numeruje się od 1 do 8, zaczynając od strony białych. Każde pole ma jedną nazwę i obie strony używają tej samej.

ZnakZnaczenie
K Q R B NKról, hetman, wieża, goniec, skoczek – angielskimi literami, tak jak pokazują je Chess.com, Lichess i aplikacja (N od knight, bo K to już król). W polskiej notacji, w książkach i na blankietach: K, H, W, G, S. Ruch pionkiem nie ma litery, tylko pole.
xBicie. Bxe5 – goniec bije na e5; exd5 – pionek z kolumny e bije na d5. W polskiej notacji bicie bywa też oznaczane dwukropkiem: G:e5.
+ #Szach i mat.
O-O O-O-OKrótka roszada (na skrzydle królewskim), długa roszada (na skrzydle hetmańskim). Zapamiętaj po liczbie znaków, a nie po stronie: krótka ma dwa O, długa trzy.
=QPromocja. e8=Q oznacza, że pionek dochodzi do ósmego rzędu i zamienia się w hetmana (w polskiej notacji: e8H albo e8=H).
e.p.Bicie w przelocie (en passant).
! ?Ocena ruchu wystawiona przez komentatora, a nie część samego ruchu.
1-0 0-1 1/2-1/2Wygrały białe, wygrały czarne, remis.

Gdy dwie jednakowe figury mogą dojść na to samo pole, między literę a pole wstawia się kolumnę: Nbd2 to skoczek z kolumny b, a nie ten drugi. Jeśli obie stoją w tej samej kolumnie, podaje się rząd.

Otwarcie bez wkuwania choćby jednego wariantu

  1. Zajmij pionkiem część centrum, a potem rozwijaj figury, które go wspierają.
  2. Wyprowadzaj lekkie figury przed hetmanem. Hetmana najłatwiej nękać, a każde tempo stracone na jego ratowanie przeciwnik wykorzysta na rozwój.
  3. Zrób roszadę w ciągu pierwszych dziesięciu ruchów, chyba że masz konkretny powód, by tego nie robić.
  4. Nie ruszaj w otwarciu dwa razy tą samą figurą bez powodu wartego straconego tempa.
  5. Połącz wieże. Gdy na pierwszej linii między nimi nie ma już żadnych figur, otwarcie się skończyło.

Silni gracze regularnie łamią każdą z tych zasad – i zawsze z konkretnego powodu, który potrafią nazwać. Na tym polega prawdziwa reguła: ogólne zasady dają Ci grywalną pozycję, a konkretny powód – prawo, by którąś z nich zignorować.

Cztery schematy matowe, które warto rozpoznawać od razu

Nie po to, żeby wkuwać je jako pozycje, ale żeby rozpoznawać je jako kształty – i zauważyć, że schemat się układa, póki jest jeszcze czas, by do niego doprowadzić albo mu zapobiec. Na każdym diagramie ruch mają białe, a do mata brakuje jednego ruchu.

Mat na ostatniej liniiRa8#
Króla zamykają pionki, które go dotąd osłaniały. Jeden z najczęstszych schematów matowych w grze klubowej – i jeden z tych, w które najłatwiej wpaść we własnych partiach.
Mat BeniowskiegoNf7#
Każde pole ucieczki zajmują własne bierki króla – król się dusi. Takiego mata może dać tylko skoczek, bo tylko skoczek przeskakuje mur.
Mat dwiema wieżamiRb8#
Jedna wieża odcina rząd, druga szachuje. Przestawiaj je na zmianę, a każdego samotnego króla zepchniesz na krawędź z dowolnej pozycji wyjściowej.
Mat szewskiQxf7#
Na początku partii pola f7 broni tylko król. Czarny skoczek poszedł na f6, skąd f7 nie broni. Odpowiadaj na ten atak ...g6 albo ...Qe7, a nie ...Nf6.

Końcówka, którą warto znać przed wszystkimi innymi

Król i pionek przeciwko królowi. Wygląda niepozornie, a to fundament, na którym opiera się każda inna końcówka pionkowa – i na tyle często decyduje o tym, czy zdobywa się pół punktu, czy cały, że to od niej każdy powinien zacząć porządną naukę końcówek.

Jedna pozycja, dwa wyniki. Wszystko zależy od tego, czyj jest ruch.
  • Ruch białych: remis. Białe muszą ustąpić, czarne stają przed pionkiem i pozycja powtarza się w nieskończoność. Stockfish ocenia ją na 0.00.
  • Ruch czarnych: wygrywają białe. Czarne muszą ustąpić, biały król staje przed własnym pionkiem i pionek zamienia się w hetmana. Stockfish ocenia tę pozycję jako wygraną białych.

Zasada, która za tym stoi, to opozycja: gdy król staje naprzeciw króla z jednym polem odstępu, ustąpić musi ten, kto jest na ruchu. W tej końcówce od tego zależy wszystko. Wszystko inne – ile pionków, które skrzydło, jak daleko wysunięte – to już tylko szczegóły.

Dwie kolejne reguły, które opłacają się od razu:

  • Reguła kwadratu. Żeby bez liczenia ruchów wiedzieć, czy samotny król dogoni uciekającego pionka, narysuj kwadrat, którego jednym bokiem jest odcinek od pionka do jego pola przemiany. Jeśli król jest w środku – albo może do niego wejść swoim ruchem – dogoni pionka. Jeśli nie, to nie. Żeby narysować go poprawnie, pamiętaj o jednym wyjątku: pionek, który stoi jeszcze na polu wyjściowym, może pójść o dwa pola, więc kwadrat odmierza się od trzeciego rzędu, a nie od drugiego.
  • Wieże stawiaj za wolnymi pionkami. Swoimi i przeciwnika. Za własnym pionkiem wieża zyskuje pole działania z każdym jego krokiem naprzód; przed cudzym traci je z każdym jego krokiem.

Kontrola przed ruchem

Cztery pytania, dziesięć sekund – zanim wykonasz ruch, a nie po nim. To jedyny punkt na tej stronie, który zmieni Twoje wyniki jeszcze w tym miesiącu.

  1. Co atakuje ostatni ruch przeciwnika, czego wcześniej nie atakował?
  2. Które moje bierki są teraz bez obrony – a które jego?
  3. Jego szachy, bicia i groźby – przed moimi.
  4. Jeśli zagram ten ruch, jaka będzie jego najlepsza odpowiedź?

Kolejność ma znaczenie. Większość graczy przepuszcza przez tę listę własne pomysły, a nigdy pomysły przeciwnika – i właśnie dlatego ruch, który ich pokonuje, to ten, na który w ogóle nie spojrzeli.

Najczęściej zadawane pytania

Czy wolno mi korzystać ze ściągi podczas partii?

W turnieju stacjonarnym rozgrywanym według przepisów FIDE – nie: w trakcie gry nie wolno zaglądać do żadnych notatek. Online zależy to od serwisu i formatu: książki debiutowe i bazy danych są dozwolone w niektórych formatach korespondencyjnych i dziennych, a zakazane w grze na żywo. Pomoc silnika w trakcie partii rankingowej na żywo łamie zasady Chess.com i Lichess, choć nie jest to uniwersalna zasada szachów – w szachach korespondencyjnych ICCF silniki są wprost dozwolone. Sprawdź zasady zawodów, w których naprawdę grasz. Między partiami wolno wszystko.

Czego początkujący powinien nauczyć się najpierw?

Kontroli przed ruchem – i niczego więcej. Wartość figur i schematy matowe przyswaja się w trakcie gry. U graczy poniżej 1500 dziesięciosekundowy przegląd wiszących figur przed każdym ruchem uratuje więcej partii niż jakakolwiek ilość teorii debiutowej.

Czy wartości figur są dokładne?

Nie, i wcale nie mają takie być. To umowna księgowość, która w grze środkowej mniej więcej się zgadza, a we wszystkich innych fazach się rozjeżdża. Skoczek na mocnym polu w centrum jest lepszy od wieży, która nie ma nic do roboty, a para gońców jest warta wyraźnie więcej, niż sugerują liczby.

Jaki jest najszybszy możliwy mat?

Dwa ruchy – i to tylko wtedy, gdy matowany gracz współpracuje: 1.f3 e5 2.g4 Qh4#. Mat szewski w czwartym ruchu to szybki mat, który naprawdę może Ci się trafić, i to z jego powodu na pola f7 i f2 warto uważać od pierwszego ruchu.